Elektronikçi ve Bilişimci Blogları Siteni kur ve blogla

OSİLATÖR

TANIMI: İstenilen frekans ve dalga şeklinde elektiriksel titreşimler üreten geri beslemeli amplifikatörlerdir.

KULLANIM ALANLARI

Televizyon, radyo, telsiz, AM alıcılar, AM vericiler, FM alıcılar ve FM vericiler gibi sistemlerde kullanılır. En önemli kısmını oluşturmaktadır.

OSİLASYON: Yükselteç devresinin çıkışından yapılan pozitif geri besleme salınım yapar. Buna osilasyon denir.

Osilatörler önceden belirlenmiş frekansta osilasyon yapabilmesi için frekans tespit cihaz ihtiyaç vardır. Frekans tespit cihazı filitre devresi olup İstenilen frekansı geçirir, istenilmeyen frekansı bastırır.

Osilatörlerde aranan en önemli özellik frekans kaymamasıdır.

FREKANS KAYMASININ BAŞLICA NEDENLERİ

1- Besleme gerilimindeki değişmeler.
2- Mekanik sarsıntılar.
3- Isı değişimi.
4- Yük değişimi.
Başlıca nedenleridir. Geri kalanını oku »

Sensör (Algılayıcı)

Sensör sözlük anlamı olarak, enerjiyi hisseden, enerjiyi algılayan, fiziksel nicelikleri algılayan hisseden devre elemanları olarak tanımlanır. Genel manada düşünüldüğünde bu anlam çerçevesinde çeşitli tanımlamalar da yapılabilir.

Sensör bir ölçüm sisteminin ilk elemanıdır. Sensörler fiziksel bir niceliği algılar ve bunun sonucunu ikinci bir fiziksel nicelikle ifade eder. Kimi zaman ikinci fiziksel nicelik birincinin cinsinden olur. Örneğin açısal yer değiştirme sensörü algılama sonucu yine mekanik bir hareketle ifade eder. Tek fark açısal değişim doğrusal değişime döşümü olur. Diğer bir örnek elektrik akımının varlığını hisseden sensör sonucu yine elektriksel olarak verir. Kimi zaman ölçülmek istenen nicelik tek bir sensör ile ölçülemez. Bu gibi durumlarda ardışık sensör sistemi kullanılır. Örneğin borudaki basıncın bir körük ile yardımı ile algılanıp daha sonra elde edilen mekanik yer değiştirme hareketinin LTDV ile elektrik sinyaline çevrilmesi gibi.

Transdüser (Dönüştürücü)
Transdüser genellikle sensörden alınan sinyallerin işlenip iyileştiği kısım olarak tanımlanabilir. Fakat bu iki kavram iç içe girmiş bir şekilde zaman zaman kullanılmaktadır. Her sensör bir transdüser değildir, fakat her transdüser bir sensör içerir. Yani transdüser algılama işinin sonucunu iş edindiklerinden önlerinde mutlaka bir sensör bulunur. Kimi transdüserlerde sensör ayrık bir öğe değil beraber halde bulunur. Bu türden durumlarda sensör yerine sadece transdüser kullanılır. Transdüserlerde sensörlerde olduğu gibi algılanan nicelik analog olarak ifade edilir.

Değişik fiziksel büyüklükler arasındaki dönüşümler ile ilgili tablo: 

Tabloda değişik fiziksel büyüklükler arasındaki dönüşümler, gösterilen elemanlar ile yapılmaktadır. Bu tabloda gösterilen elemanlar örnek olarak verilmiştir. Günlük hayatta kullandığımız pekçok eleman bu tabloda yerini almaktadır.

Transdüserler, farklı enerjiler arasında dönüşüm yapan elemanlardır.

Elektriksel Devrelerde Kullanımı: Elektriksel açıdan transdüser, herhangi bir fiziksel büyüklüğü elektriksel işarete dönüştüren eleman olarak tanımlanabilir. Çok çeşitli tipleri vardır. Bunların bir kısmı; herhangi bir sıvıdaki konsantrasyonunun ölçümü (sıvı veya gazdaki akış hızı ölçümü) mekanik hız (ivme-dönme, basınç ve kuvvet ölçümü) sıcaklık, ses şiddeti ve frekans ölçümü yapan transdüserler şeklinde özetlenebilir.Kontrol ve ölçme alanında transdüser kullanmadan bir iş yapmak mümkün değildir. Transdüserlerin tasarımları kolay, fakat yapım ve kalibrasyonları zordur. Transdüserler, özellikle elektronik cihazların önemli bir elemanıdır.Çeşitli fiziksel büyüklükleri elektriksel işaretlere çeviren transdüserler daha çok tercih edilir. Çünkü, elektriksel işaretlerin ölçülmesi, işlenmesi ve bir yerden başka bir yere iletilmeleri kolaydır. Transdüser çıkışında elde edilen elektriksel işaret analog, dijital veya modülasyonlu olabilir.

Elektriksel Olmayan Değerlerin Ölçümünde Kullanımı: Elektriksel olmayan büyüklüklerin ölçümünde temaslı ve temassız ölçme yapılır. Temaslı yöntemlerde transdüser fiziksel olayın cereyan ettiği ortamın içerisindedir. Bu yöntemle yapılan ölçmeler basit ve yüksek hassasiyetlidir ve ölçülecek teknolojik parametreler hakkında tam bilgi elde etmek mümkündür. Bu yöntemin eksikliği ise, transdüserin ilgili ortama veya olaya etki etmesi ve ölçme sonuçlarının hatalı olmasıdır. Temassız yöntemlerde transdüserler incelenen olayın cereyan ettiği ortamın dışındadır ve bu ortama etkisi yoktur. en çok etki transdüser ile incelen olay arasındaki ortamın özelliklerinin etkisidir. Dolayısı ile fiziksel olmayan büyüklüklerin ölçümünde ölçme aletlerinin hatası ile birlikte ölçme yöntemlerinin hataları da göz önüne alınmalıdır.

Transdüser Çeşitleri: Transdüserler in bir kısmı pasif birer eleman olup, çalışmaları için dışarıdan uygun bir enerjinin verilmesi gerekir. Fotodirenç, termistör, strain gage, transistör mikrofon ve diferansiyel transformatör gibi transdüserler bu sınıfa girer. Diğer bir kısım transdüserler ise ölçülecek olan büyüklük ile uyarılır. Çalışmaları içim dışarıdan herhangi bir enerjinin uygulanmasına gerek yoktur. Bunlara örnek olarak; ısılçift, fotovoltaik ve piezoelektrik gibi transdüserler verilebilir. Transdüserler kendinden uyarımlı ve dışarıdan uyarımlı olarak temel iki sınıfa ayrılabilir. Uygulama alanlarına göre de sınıflandırılabilirler. Aralarında kesin bir ayırım yapmak mümkün değildir. Önemli olan fiziksel büyüklüklerin dönüştürme yöntemlerine ait ilişkiler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Fiziksel büyüklüklerin dönüştürme yöntemlerine ait ilişkiler ile ilgili tablo: 

Bu tabloda fiziksel büyüklüklerin direkt dönüşümleri imkanı tablo halinde gösterilmiştir.

Yukarıda kısaca anlatılan sensörler ve trandüserler, hayatımızın büyük bir bölümünde arka planda sürekli olarak iş görmektedirler. Otomobillerin çalışmasında motorların temel ihtiyaçlarının yanında, bizlere sunduğu konforların hepsi sensörler ile algılanan verileri kullanmaktadır. Evlerimizde, mutfakta kullandığımız buzdolabı, fırın, çamaşır makinası gibi cihazlar işlerini sensörler ve transdüserler kullanarak görmektedir. Yine evlerde kullanılan su sayaçları da bir ölçüm sistemidir. Kısaca, işlerimizi sensörler ve transdüserler yardımı ile başlatıp çeşitli yükselteçler kullanarak işlenebilir hale getirip, amacımıza uygun noktada işlemimizi sonuçlandırıyoruz.

www.teknomerkez.net‘ten alıntıdır.

Test Devresi 1: Put ile tristör veya triac tetikleme devresi. 

NOTLAR: R3′ün değerine bağlı olarak:
R3, 150K: Flaşör gibi çalışıyor, yanma ve sönme süresi uzun oluyor.
R3, 100K: Flaşör gibi çalışıyor, yanma ve sönme süresi kısa oluyor.
R3, 47K: Sürekli yanıyor. C1′in değeri yanıp sönme süresini etkiliyor

Test Devresi 2: Put ve transistor ile gerçekleştirilen tetikleme ve kontrol devresi. 

NOTLAR: R5 yük üzerinde gerilim ayarı yapıyor.

Test devresi 3: UJT kullanılarak gerçekleştirilen tetikleme devresi. 

NOTLAR: Bu devre alternatif akımda çalışıyor.

Test Devresi 4: UJT kullanılarak gerçekleştirilen kontrollü tetikleme devresi. 

NOTLAR: R2 ile lamba üzerindeki akım azaltılıp çoğaltılabiliniyor

Test Devresi 5: Kontrol palsı ile denetlenebilen ve UJT tetiklenen SCR veya TRIAC tetikleme devresi. 

NOTLAR: Bu devre SCR veya TRIAC’ı anahtar gibi kontrol etmeyi sağlıyor. Devre, bu haliyle girişteki kare dalganın frekansına göre yanıp sönüyor fakat çalışması kusurludur. Çünkü, SCR’nin geytine kare dalganın ve alterna­tif akımdan elde edilen palsların karışımı olan palslar gönderilmekte bu ise, bu devrede kullandığımız alternatif akımın frekansının ve paydalarının kare dalga frekansıyla çakıştığı noktada SCR’nin tam iletimde diğer durumlarda ise faz çakışmamazlığı nedeniyle SCR’nin iye çalış­maması sonucunu doğurmaktadır.

Test Devresi 6: Silicon Bilateral swith (SBS). 

NOTLAR: SBS’nin ölçümü PNP bir transistor gibi olmaktadır. Deneme devresinde kullanılan butonların iletim esnasında 100 ohmluk direnci var. B2′ye basınca led yanmakta, B1′e basınca led sönmektedir.
Bu devre, alternatif akımda SBS’yi bozmaktadır.

Test Devresi 7: Silicon Bilateral Swith (SBS) ile gerçekleştirilen tetikleme devresi. 

NOTLAR: Herhangi bir butona basınca lamba sönüyor. Butonlara basılmadığı sürece ampul yanıyor. Rl’in değeri ampul üzerine düşen voltaj miktarını etki­liyor.
R1= 24K ise L= 5 volt
R1= 10K ise L= 9 volt
R1= 5K6 ise L= 10 volt

Test Devresi 8: (SBS) ile gerçekleştirilen tetikleme devresi. 

NOTLAR: R2 570 ohm veya daha küçük değerlerde lamba sönüyor. Daha büyük değerlerde lamba yanıyor.

Test Devresi 9: SBS’nin kullanıldığı Lojik kontrollü tetikleme devresi 

NOTLAR: Devrenin çalışması iyi ve pek çok uygulama için yeterlidir.

Test Devresi 10: Kondansatörün tetikleme elemanı olarak kullanıldığı Simplex tetikleme devresi 

C1=100nF: Ampulde düşük ışık veriyor.
C1=2u2: Ampulde yüksek ışık veriyor.

Test Devresi 11: Lojik pals girişli Simplex tetikleme devresi. 

Notlar: Devrenin çalışması uygulama devreleri için kusurludur

Test Devresi 12: Yük voltajı ayarlanabilen, UJTnin tetikleme elemanı olarak kullanıldığı tetikleme devresi. 

NOTLAR: R2 yük voltajını ayarlıyor.
Devrenin çalışması iyi ve pek çok uygulama için yeterlidir.

Test Devresi 13: UJT’nin tetikleme elamanı olarak kullanıldığı ve LM723 entegresi ile yükün kontrol edildiği tetikleme devresi. 

NOTLAR: R2 yük voltajını kontrol ediyor.
R5 devrenin voltaj kontrol hassasiyetini ayarlıyor.
Devre bu haliyle voltaj ayarlama açısından çok kritik.
Geliştirilmesi gerekir.
Çalışması normal.

Test Devresi 14: (SBS) ile gerçekleştirilen yükün transistorlü düzenek ile kontrol edilebildiği tetikleme devresi. 

NOTLAR: Cf: Kulanmakta fayda var. 3u3 gibi bir değer yeterlidir.
Rl, R2: değerleri yaklaşıktır. Bu haliyle ayar sahası dar oluyor. Devrenin çalışması normal.
Cf yük üzerinde etkili olup, değişikliğe yol açıyor.

www.teknomerkez.net‘ten alıntıdır..

VERİCİLERİN SINIFLANDIRILMASI

Vericiler, elektromanyetik dalgaları antenden yayın yolu ile göndermek üzere yüksek frekanslı enerji üreten elektronik cihazlardır. Vericiler kullanış amaçlarına göre değişik çıkış güçlerine sahip olabilirler ve aynı zamanda R-F’lı enerjiyi göndermek için çeşitli gönderme metotları kullanabilirler.

Vericinin temel görevi, antene belirli bir frekansta güç sağlamak ve bu şekilde elde edilen elektromanyetik dalgalar yardımıyla bilgiyi iletmektir. Elektromanyetik dalgaları yayımı iki şekilde gerçekleşir. Bu yayım şekillerine göre vericiler iki grupta toplanır:

1. Devamlı dalga (CW) vericileri
2. Modüleli devamlı dalga (MCW) vericileri

Devamlı dalga (CW) vericilerinde modülatör kullanılmaz. Vericinin işareti mors işaretine göre gönderilir. Bu iş yalnız R-F’lı işareti kesip bırakmakla gerçekleştirilir.

Modüleli devamlı dalga (MCW) vericilerinde gönderilmek istenilen bilgi ya da işaret, kullanılacak modülasyon şekline göre R-F’lı enerji üzerine bindirilmek suretiyle yayılır. Modüleli devamlı dalga vericileri

(MCW), modülasyon şekillerine göre iki gruba ayrılırlar:
1. Genlik (Amplitüd) modülasyonlu vericiler:

a. Çift yanband tam taşıyıcılı vericiler.
b. Tek yanbandı bastırılmış (S.S.B.) vericiler.
c. Çift yanbandı bastırılmış vericiler
d. Çift yanbandı azaltılmış vericiler
e. Tek yanband tam taşıyıcılı vericiler

2. Açısal modülasyonlu vericiler:

a. Frekans modülasyonlu (F-M) vericiler
b. Faz modülasyonlu vericiler
c. Pals modülasyonlu vericiler

Genel olarak pratikte en çok kullanılan vericiler üç grupta toplanabilirler:
A. Çift yanband tam taşıyıcılı (A-M) vericiler
B. Tek yanbandı bastırılmış (S.S.B.) vericiler.
C. Frekans modülasyonlu (F-M) vericiler

FREKANS SPEKTRUMUNDAKİ DİĞER YAYIN VERİCİLERİAlçak frekanslardan en yüksek frekanslara kadar bütün frekansları kapsayan frekans spektrumu Şekil : (1.1′de) görülmektedir. Frekans spektrumunda, çeşitli amaçlara göre değişik modülasyon metodları kullanılarak yapılan vericiler ve alıcı-verici esasına göre çalışan sistemler mevcuttur. Frekans spektrumundaki dağılışlarına göre

vericiler üç gurupta toplanabilir:

1. V.H.F vericileri
2. U.H.F. vericileri
3. Mikro dalga vericileri

V.H.F ve U.H.F. vericilerine, TV vericileri; mikro dalga vericilerine de radar ve su altı sonar cihazları örnek olarak verilebilir.
Şekil: 1.1. Çeşitli yayın frekanslarının frekans spektrumundaki dağılışı. 

Ayrıca alıcı-verici esasına göre çalışan sistemler, telsiz vericileri adı altına toplanmıştır. Telsiz vericileri gurubunda şu sistemler mevcuttur:

1. Radyo-link (R/L) sistemleri
2. Kuranportör (K/P) sistemleri
3. Multipleks sistemleri

www.ortyd.org.tr‘den alıntıdır..